از خیابان تا خانه امن

پایگاه خبری تحلیلی آوای کرج، واحد استان‌ها، حمیدرضا عبدالمنافی _ آسیب‌های اجتماعی در استان البرز سال‌هاست از یک دغدغه مقطعی عبور کرده و به یکی از مهم‌ترین چالش‌های این استان مهاجرپذیر تبدیل شده است. رشد جمعیت، گسترش حاشیه‌نشینی، مشکلات اقتصادی و تغییرات اجتماعی، طیف متنوعی از آسیب‌ها را از کودکان کار و خیابان گرفته تا خشونت خانگی و اعتیاد ایجاد کرده است.
البرز به دلیل همجواری با تهران، تمرکز واحدهای صنعتی و مهاجرت مستمر از استان‌های مختلف، با مسائل اجتماعی پیچیده‌تری نسبت به بسیاری از استان‌ها روبه‌رو است؛ مسائلی که مدیریت آنها تنها با اقدامات حمایتی امکان‌پذیر نیست و نیازمند برنامه‌ریزی مستمر در حوزه پیشگیری است.
سازمان بهزیستی استان البرز یکی از نهادهایی است که در خط مقدم مقابله با این آسیب‌ها قرار دارد.
وجیهه محمدی‌فلاح، مدیرکل بهزیستی استان البرز، در گفت‌وگو باپایگاه خبری تحلیلی آوای کرج، ضمن تشریح اقدامات این مجموعه، به مهم‌ترین آمارها و برنامه‌های حوزه اجتماعی و پیشگیری از اعتیاد پرداخت.

اورژانس اجتماعی؛ نخستین حلقه مداخله
*مهم‌ترین خدمات حوزه امور اجتماعی بهزیستی البرز در چه بخش‌هایی ارائه می‌شود؟
مدیرکل بهزیستی البرز: حوزه امور اجتماعی شامل اورژانس اجتماعی، مرکز مداخله در بحران، خانه سلامت، مرکز کودکان کار و خیابان و خانه امن است. این مراکز با هدف حمایت از افراد آسیب‌دیده و مداخله فوری در بحران‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند و تلاش دارند پیش از گسترش آسیب‌ها، خدمات تخصصی مورد نیاز را ارائه دهند.
وی با اشاره به نقش اورژانس اجتماعی افزود: این مرکز نخستین محل مراجعه افرادی است که درگیر بحران‌های خانوادگی، کودک‌آزاری، همسرآزاری، سالمندآزاری و سایر آسیب‌های اجتماعی هستند و پس از بررسی شرایط، خدمات تخصصی متناسب با نیاز افراد ارائه می‌شود.
اورژانس اجتماعی در واقع نقطه اتصال میان شهروندان آسیب‌دیده و خدمات تخصصی بهزیستی است. سرعت مداخله در بسیاری از پرونده‌ها می‌تواند از تشدید بحران جلوگیری کند و زمینه بازگشت افراد به زندگی عادی را فراهم سازد؛ موضوعی که اهمیت توسعه این خدمات را بیش از پیش آشکار می‌کند.

کودکان کار زنگ خطری که همچنان شنیده می‌شود
*وضعیت کودکان کار و خیابان در البرز چگونه است؟
محمدی‌فلاح: از ابتدای سال جاری تاکنون ۲۲۹ کودک خیابانی توسط بهزیستی استان شناسایی و پذیرش شده‌اند. علاوه بر این، هفت نفر در خانه گلس و ۴۵ نفر نیز در خانه سلامت پذیرش شده‌اند.
این آمار نشان می‌دهد همچنان کودکان کار یکی از مهم‌ترین گروه‌های هدف خدمات اجتماعی در البرز هستند. کودکانی که بسیاری از آنان به دلیل مشکلات اقتصادی، مهاجرت یا آسیب‌های خانوادگی ناچار به حضور در خیابان شده‌اند و در معرض انواع آسیب‌های جسمی، روحی و اجتماعی قرار دارند.
وی تأکید کرد که هدف بهزیستی تنها ارائه خدمات مقطعی نیست، بلکه تلاش می‌شود با حمایت‌های مددکاری، آموزش و ارتباط با خانواده‌ها، زمینه کاهش آسیب و بازگشت این کودکان به چرخه طبیعی زندگی و آموزش فراهم شود؛ هرچند تحقق این هدف بدون همکاری سایر دستگاه‌های مسئول امکان‌پذیر نخواهد بود.

خانه امن پناهگاهی برای قربانیان خشونت
*خانه امن چه خدماتی به افراد آسیب‌دیده ارائه می‌دهد؟
محمدی‌فلاح: در سال جاری ۱۷ فرزند در معرض خشونت و همچنین ۱۰۴ کودک دیگر از خدمات حمایتی خانه امن بهره‌مند شده‌اند. این مراکز با هدف حمایت از زنان و کودکانی که در معرض خشونت قرار دارند، خدمات اسکان موقت، مشاوره، حمایت روان‌شناختی و مددکاری اجتماعی ارائه می‌کنند.
وی تأکید کرد که خانه امن تنها محل اسکان نیست، بلکه زمینه بازگشت افراد به زندگی عادی و کاهش آسیب‌های ناشی از خشونت خانوادگی را نیز فراهم می‌کند.
به گفته مدیرکل بهزیستی البرز، بسیاری از آسیب‌های خانوادگی در صورت مداخله به‌موقع قابل کنترل هستند و به همین دلیل خدمات مشاوره، مددکاری و حمایت روان‌شناختی در کنار اسکان موقت، بخش مهمی از فعالیت خانه‌های امن را تشکیل می‌دهد.

پیشگیری؛ مهم‌ترین راه مقابله با اعتیاد
* برنامه‌های بهزیستی در حوزه پیشگیری از اعتیاد بر چه اساسی اجرا می‌شود؟
محمدی‌فلاح: خدمات دفتر اعتیاد در چهار محور پیشگیری، درمان، کاهش آسیب و کاهش آسیب‌پذیری ارائه می‌شود و تلاش کرده‌ایم از ظرفیت مردم و افراد دارای تجربه زیسته نیز در این مسیر استفاده کنیم.
وی افزود: در طرح‌های پیشگیری از اعتیاد، ۴۷۸ مصلح اجتماعی و حدود ۶۰ همتایار دارای تجربه زیسته مشارکت دارند و تاکنون حدود هزار و ۷۲۰ نفر از خدمات آموزشی و پیشگیرانه بهره‌مند شده‌اند.
به گفته مدیرکل بهزیستی البرز، استفاده از افرادی که تجربه موفق ترک اعتیاد دارند، نقش مؤثری در ایجاد اعتماد میان افراد در معرض آسیب و مجموعه‌های حمایتی ایفا می‌کند و می‌تواند اثربخشی برنامه‌های آموزشی را افزایش دهد.

آموزش و غربالگری در محیط‌های کاری
*چه اقداماتی برای پیشگیری از اعتیاد در سطح جامعه انجام شده است؟
محمدی‌فلاح: طرح غربالگری اعتیاد در محیط‌های کاری یکی از برنامه‌های مهم این اداره‌کل است که تاکنون حدود ۲۶۰ نفر را تحت پوشش قرار داده است. همچنین آموزش‌های محله‌محور با مشارکت ساکنان مناطق هدف در حال اجراست تا آگاهی عمومی نسبت به آسیب‌های ناشی از مصرف مواد مخدر افزایش یابد.
وی خاطرنشان کرد که پیشگیری زمانی اثربخش خواهد بود که علاوه بر دستگاه‌های اجرایی، خانواده‌ها، مدارس، رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد نیز در این مسیر مشارکت فعال داشته باشند.
وی اضافه کرد که استفاده از ظرفیت محلات و مشارکت شهروندان، یکی از مؤثرترین شیوه‌ها برای کاهش گرایش به آسیب‌های اجتماعی است، زیرا بسیاری از مشکلات پیش از تبدیل شدن به بحران، در همین سطح قابل شناسایی و مدیریت هستند.

آسیب‌های اجتماعی با یک دستگاه حل نمی‌شود
مدیرکل بهزیستی استان البرز در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌های مختلف گفت: کاهش آسیب‌های اجتماعی تنها با ارائه خدمات حمایتی امکان‌پذیر نیست و نیازمند مشارکت همه نهادهای فرهنگی، آموزشی، قضایی و اجتماعی است. هرچه برنامه‌های پیشگیرانه توسعه یابد و آگاهی عمومی افزایش پیدا کند، می‌توان امیدوار بود که از ورود افراد به چرخه آسیب‌های اجتماعی جلوگیری شود.

آنچه از آمارهای ارائه‌شده برمی‌آید، این است که البرز همچنان با چالش‌های جدی در حوزه کودکان کار، خشونت خانگی و اعتیاد روبه‌روست؛ چالش‌هایی که مدیریت آنها علاوه بر خدمات تخصصی بهزیستی، به همراهی سایر دستگاه‌ها، مشارکت فعال جامعه و تقویت برنامه‌های پیشگیرانه نیاز دارد.
تجربه نشان داده است که هر اندازه سرمایه‌گذاری در حوزه پیشگیری، آموزش و توانمندسازی خانواده‌ها افزایش یابد، هزینه‌های اجتماعی ناشی از آسیب‌ها نیز کاهش خواهد یافت؛ مسیری که می‌تواند آینده‌ای امن‌تر برای کودکان، خانواده‌ها و جامعه البرز رقم بزند.