حاجی قاسمی: شهروندان حمل‌ونقل باکیفیت را به خدمات رایگان ترجیح می‌دهند

پایگاه خبری تحلیلی آوای کرج، گروه استان‌ها _ حمیدرضا عبدالمنافی: لایحه رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی در کرج طی هفته‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین موضوعات مدیریت شهری این کلان‌شهر تبدیل شده است. موافقان این طرح آن را گامی در جهت حمایت از شهروندان و افزایش استفاده از ناوگان عمومی می‌دانند و مخالفان معتقدند اجرای آن می‌تواند پیامدهای اقتصادی و مدیریتی قابل توجهی برای شهرداری و شبکه حمل‌ونقل عمومی به همراه داشته باشد.
در جریان بررسی این لایحه در شورای اسلامی شهر کرج، تعدادی از اعضای شورا مخالفت خود را با اجرای رایگان‌سازی مطلق حمل‌ونقل عمومی اعلام کردند. مجتبی حاجی‌قاسمی، دبیر اول شورای اسلامی شهر کرج و عضو کمیسیون حمل‌ونقل شهری شورا، از جمله مخالفان این طرح است که در گفت‌وگویی تفصیلی باپایگاه خبری تحلیلی آوای کرج به تشریح دلایل مخالفت خود پرداخته است.
*بحث رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی از چه زمانی در شورای شهر کرج مطرح شد؟
سابقه این موضوع به اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که طرح رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی برای نخستین بار مطرح شد اما در نهایت با مخالفت شورای شهر مواجه شد. حتی پیشنهاد اجرای آزمایشی چهارماهه به منظور ارزیابی آثار اجتماعی و اقتصادی نیز رأی نیاورد و شورا با اصل رایگان‌سازی مخالفت کرد.
*در بررسی‌های اخیر چه دیدگاه‌هایی در شورا مطرح شد؟
در جریان بررسی این طرح، تعدادی از اعضای شورا از جمله بنده، آقای رحیمی، آقای محمدی و آقای چپردار با اجرای آن به شکل فعلی مخالفت داشتیم و دلایل کارشناسی خود را نیز مطرح کردیم.
*یکی از استدلال‌های شما به موضوع درآمدهای پایدار شهرداری مربوط می‌شود. این موضوع را توضیح دهید.
درآمد حاصل از کرایه حمل‌ونقل عمومی جزو درآمدهای پایدار مدیریت شهری محسوب می‌شود. برخلاف برخی اظهارنظرها، در همه دنیا بهای خدماتی که از شهروندان دریافت می‌شود در زمره درآمدهای پایدار قرار دارد و وابسته به ساخت‌وساز یا فروش تراکم نیست.
*موافقان طرح چه توجیه اقتصادی برای اجرای آن ارائه کرده‌اند؟
بخشی از توجیهات اقتصادی ارائه‌شده بر مبنای حذف هزینه‌های مرتبط با سامانه دریافت کرایه و تجهیزات مربوطه بود، اما این استدلال‌ها نمی‌تواند جایگزین درآمد سالانه‌ای شود که از محل بلیت و کرایه نصیب شهرداری می‌شود.
*شما در مباحث شورا به قرارداد شرکت ارقام نیز اشاره کرده‌اید. موضوع چه بوده است؟
حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش قراردادی برای مدیریت تراکنش‌های بلیت الکترونیک اتوبوسرانی منعقد شد که آثار و تبعات آن همچنان ادامه دارد.
این قرارداد با حداقل ۳۰۰ هزار تراکنش روزانه تعریف شده بود و به اعتقاد بسیاری از کارشناسان از ابتدا دارای اشکالات جدی بود. نتیجه آن نیز این شد که نه تنها اهداف اولیه محقق نشد، بلکه بخشی از ظرفیت‌های درآمدی و مدیریتی حوزه حمل‌ونقل عمومی نیز تحت تأثیر قرار گرفت.
*چرا با رایگان‌سازی مطلق مخالف هستید؟
اجرای طرح رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی می‌تواند سالانه حدود ۲۰۰ میلیارد تومان از درآمد شهرداری را کاهش دهد، اما مهم‌تر از آن این است که این اقدام تقریباً برگشت‌ناپذیر محسوب می‌شود.
زمانی که سیستم دریافت کرایه و فرهنگ پرداخت هزینه سفر کنار گذاشته شود، بازگرداندن آن در آینده بسیار دشوار خواهد بود.
*برخی معتقدند خدمات عمومی باید به صورت رایگان ارائه شود. پاسخ شما چیست؟
در همه نظام‌های اقتصادی دنیا اصل بر پرداخت بهای خدمات است و رایگان‌سازی باید دارای دلایل بسیار قوی و مشخص باشد. در بررسی‌های انجام‌شده چنین دلایل محکمی برای رایگان‌سازی مطلق حمل‌ونقل عمومی ارائه نشده است.

*شما بر هدفمند بودن یارانه‌ها تأکید دارید. منظورتان چیست؟
تجربه سال‌های گذشته در حوزه انرژی نشان داده است که یارانه‌های غیرهدفمند نه تنها موجب افزایش بهره‌وری نمی‌شوند بلکه زمینه مصرف بی‌رویه را نیز فراهم می‌کنند. سازوکار قیمت در همه دنیا ابزاری برای مدیریت مصرف و هدایت رفتار شهروندان است.
*این موضوع چه ارتباطی با حمل‌ونقل عمومی دارد؟
اگر خدمات حمل‌ونقل عمومی به صورت کاملاً رایگان ارائه شود، احتمال ایجاد تقاضای سفر کاذب افزایش پیدا می‌کند و حتی بخشی از سفرهای پیاده نیز به سمت استفاده از اتوبوس سوق داده خواهد شد؛ موضوعی که در بسیاری از مطالعات بین‌المللی مورد اشاره قرار گرفته است.
*راهکار پیشنهادی شما برای حمایت از شهروندان چیست؟
پیشنهاد ما اجرای سیاست‌های حمایتی هدفمند است. زیرساخت کارت بلیت و کارت شهروندی در کرج وجود دارد و می‌توان با اتصال این سامانه به اطلاعات دهک‌های درآمدی، دانشجویان، دانش‌آموزان و افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی، خدمات حمل‌ونقل رایگان یا یارانه‌ای را به گروه‌های مشخص ارائه کرد.
این مدل چه مزیتی نسبت به رایگان‌سازی کامل دارد؟
در این مدل هم آمار و اطلاعات سفرها در اختیار مدیریت شهری قرار می‌گیرد، هم یارانه‌ها به صورت هدفمند توزیع می‌شود و هم در صورت نیاز امکان اصلاح سیاست‌ها در آینده وجود خواهد داشت.
*تجربه سایر کشورها درباره رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی چه نتایجی داشته است؟
بررسی مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که در بسیاری از شهرها و کشورها، طرح‌های رایگان‌سازی حمل‌ونقل عمومی نتایج مطلوبی به همراه نداشته‌اند.
*این مطالعات چه نتایجی را نشان می‌دهند؟
بسیاری از پژوهش‌ها نشان داده‌اند که رایگان‌سازی مطلق حمل‌ونقل عمومی نه تنها موجب کاهش ترافیک و استفاده از خودرو شخصی نشده، بلکه در مواردی سفرهای پیاده و دوچرخه‌سواری را نیز کاهش داده است.
*اولویت مدیریت شهری چیست؟
مدیریت شهری باید منابع مالی خود را در مسیر توسعه ناوگان، خرید اتوبوس‌های جدید، کاهش سرفاصله حرکت ناوگان و ارتقای کیفیت خدمات هزینه کند. از نگاه کارشناسی، شهروندان ترجیح می‌دهند در ازای پرداخت هزینه‌ای منطقی از خدماتی منظم، پاکیزه و باکیفیت بهره‌مند شوند تا اینکه از حمل‌ونقل رایگان اما کم‌کیفیت استفاده کنند.