تکیه اعظم «کلاک بالا» میراث ۳۰۰ ساله کرج

پایگاه خبری تحلیلی آوای کرج، گروه استان‌ها – حمیدرضا عبدالمنافی: برای رسیدن به تکیه اعظم کلاک بالا کرج باید از کوچه‌های قدیمی این محله عبور کرد و سراشیبی تندی را پشت سر گذاشت؛ مسیری که هرچه به انتهای آن نزدیک‌تر می‌شوی، صدای شیپور جنگ، رجزخوانی شبیه‌خوانان و همهمه جمعیت بلندتر به گوش می‌رسد.
آخرین نقطه محله کلاک بالا، در دامنه کوه، میزبان یکی از قدیمی‌ترین آیین‌های مذهبی کرج است. نفس‌زنان از شیب مسیر بالا می‌روم. صدای شیپورها فضای محله را پر کرده و نوای تعزیه از دور شنیده می‌شود.
تکیه اعظم کلاک بالا به کوه تکیه داده است؛ بنایی که بیش از ۳۰۰ سال قدمت دارد و برای اهالی این منطقه تنها یک حسینیه نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و مذهبی محله محسوب می‌شود.
با ورود به صحن تکیه، انبوه جمعیت نخستین چیزی است که جلب توجه می‌کند. هزاران نفر از کرج، شهرهای اطراف و حتی تهران خود را به این مکان رسانده‌اند تا مجلس تعزیه حضرت علی‌اکبر (ع) را تماشا کنند.
بخش ویژه بانوان به صورت پلکانی طراحی شده و زنان بر سکوها نشسته‌اند و میدان تعزیه را به خوبی مشاهده می‌کنند. در سوی دیگر نیز مردان اطراف میدان را پر کرده‌اند و چشم به صحنه دوخته‌اند.
امشب مجلس تعزیه حضرت علی‌اکبر (ع) در حال برگزاری است. شبیه‌خوانان یکی پس از دیگری وارد میدان می‌شوند و واقعه کربلا را پیش چشم عزاداران بازآفرینی می‌کنند. سکوت تماشاگران با نوای شیپور و اشعار تعزیه در هم می‌آمیزد و فضای متفاوتی را در دل یکی از قدیمی‌ترین محلات کرج رقم می‌زند.
تکیه اعظم کلاک بالا برای بسیاری از اهالی، گنجینه‌ای از خاطرات، کرامات و روایت‌های شفاهی است. هر گوشه این بنا داستانی در دل دارد و بسیاری از ساکنان محله معتقدند نسل‌های متوالی با این تکیه زندگی کرده‌اند.
میراثی که بیش از سه قرن دوام آورده است
تکیه اعظم کلاک یکی از قدیمی‌ترین مراکز مذهبی استان البرز به شمار می‌رود. به گفته متولیان این مجموعه، سابقه برگزاری آیین‌های عزاداری در این مکان به بیش از ۳۰۰ سال می‌رسد و برخی روایت‌های محلی، قدمت آن را بیش از این نیز می‌دانند.
برخی از بزرگان محله معتقدند این مکان در دوره‌های مختلف تاریخی دارای کارکردهای مذهبی بوده و بعدها به یکی از مهم‌ترین مراکز عزاداری و تعزیه‌خوانی منطقه تبدیل شده است. آنچه امروز این تکیه را در سطح استان و حتی فراتر از آن شناسانده، سنت دیرینه تعزیه‌خوانی است؛ آیینی که نسل به نسل در میان خانواده‌های کلاک حفظ شده است.
تعزیه سنتی کلاک بالا در سال ۱۳۹۶ با شماره ۱۴۴۲ در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسید؛ ثبت ملی آیینی که همچنان با مشارکت مردم زنده مانده است.
تکیه‌ای که با همت مردم بازسازی شد
محمدعلی اسکندری، کلیددار تکیه اعظم کلاک بالا، می‌گوید: بنای قدیمی تکیه در سال‌های گذشته به دلیل فرسودگی و احتمال خطر برای عزاداران تخریب شد و با مشارکت خیران و مردم، ساختمان جدید با معماری ایرانی ـ اسلامی در همان مکان احداث شد.

اسکندری می‌گوید در سال‌های مختلف هزاران نفر برای تماشای تعزیه به این مکان آمده‌اند و در گذشته نیز تعزیه‌خوانان نامدار کشور در این تکیه ایفای نقش کرده‌اند.
در میان تماشاگران تعزیه، مردانی حضور دارند که سال‌ها پیش خود در میدان تعزیه نقش‌آفرینی می‌کردند. یکی از اهالی محله که سابقه اجرای نقش مخالف را دارد، از روزهایی می‌گوید که نوجوانان کلاک حضور در تعزیه را افتخاری بزرگ می‌دانستند.
جوانان امروز نیز همان مسیر را ادامه می‌دهند. برخی از آنان فعالیت خود را از نقش‌های فرعی و سیاه‌لشکر آغاز کرده‌اند و اکنون در نقش‌های اصلی به میدان می‌آیند. همین انتقال تجربه میان نسل‌ها سبب شده تعزیه کلاک همچنان پویا و زنده باقی بماند.
تعزیه؛ هنری برای روایت عاشورا
محسن خدابخشی، یکی از شبیه‌خوانان باسابقه تکیه، تعزیه را تلفیقی از شعر، موسیقی، حرکت و نمایش می‌داند. او معتقد است شبیه‌خوان باید با تمام وجود واقعه عاشورا را برای مخاطب بازآفرینی کند تا پیام کربلا به درستی منتقل شود.

به گفته وی، بسیاری از نسخه‌های تعزیه و اشعار مورد استفاده از گذشتگان به یادگار مانده و هنوز نیز جلسات آموزشی برای تربیت نسل جدید تعزیه‌خوانان در این مجموعه برگزار می‌شود.
یکی از مخالف‌خوانان که حدود ۱۵ سال است نقش‌هایی همچون شمر و ابن‌سعد را اجرا می‌کند، می‌گوید مردم گاهی او را با همان شخصیت نمایشی می‌شناسند اما هدف همه شبیه‌خوانان، زنده نگه داشتن فرهنگ عاشورا و انتقال پیام کربلا به نسل‌های جدید است.
تکیه‌ای در دامنه کوه روایتی زنده از فرهنگ عاشورا
در دامنه کوه‌های کلاک، جایی که بیش از سه قرن صدای نوحه، تعزیه و عزاداری طنین‌انداز بوده، میراثی زنده همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد.
تکیه اعظم کلاک نه فقط یک بنای مذهبی، بلکه روایتگر بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی کرج است؛ مکانی که هر سال در شب‌های محرم، هزاران نفر را از نقاط مختلف البرز و تهران گرد هم می‌آورد تا روایت عاشورا را با زبان تعزیه بشنوند.